Tandwielkastolie: ISO 6743-6, DIN 51517-3 CLP en de juiste keuze voor industriële tandwielkasten

Wat is industriële tandwielkastolie?

Industriële tandwielkastolie is een speciaal smeermiddel voor tandwieloverbrengingen in industriële installaties. Deze oliën zijn ontworpen om hoge belastingen, schokbelasting en extreme druk te weerstaan, terwijl ze tegelijkertijd slijtage en energieverlies minimaliseren.

In industriële toepassingen draaien tandwielkasten vaak continu onder zware belasting en in veeleisende omstandigheden. Pompinstallaties, walsen, transportbanden, mengers, ventilatoren en compressoren bevatten allemaal tandwielkasten die de juiste smering vereisen. Volgens sectoronderzoek is verkeerde of verouderde tandwielolie de oorzaak van circa 40 procent van alle voortijdige tandwielkast-storingen.

‍

Welke functies vervult tandwielkastolie?

Tandwielkastolie vervult vijf kernfuncties: smering van tandwielen, bescherming tegen extreme druk, warmteafvoer, bescherming tegen micro-pitting en corrosiebescherming.

Smering van tandflanken

De belangrijkste functie is het vormen van een smeerfilm tussen de tandflanken van tandwielen. Dit voorkomt direct metaal-op-metaal contact en vermindert slijtage. Bij correcte smering raken de tandvlakken elkaar in feite niet: ze drijven op een dunne oliefilm van enkele micrometer.

Bescherming tegen extreme druk

In industriële tandwielkasten komen zeer hoge krachten voor, vooral bij hypoïde of zwaarbelaste tandwielen. Daarom bevat tandwielkastolie Extreme Pressure (EP) additieven. Deze vormen een chemische beschermlaag op metalen oppervlakken die metaalcontact bij hoge belasting voorkomt. EP-additieven zijn typisch zwavel-fosforverbindingen die actief worden bij hoge contactdruk.

Warmteafvoer en thermisch beheer

Tijdens de werking van tandwielen ontstaat warmte door wrijving. Tandwielkastolie helpt deze warmte af te voeren en voorkomt oververhitting. In grote industriële tandwielkasten kan de olietemperatuur oplopen tot 80 a 90 °C. Boven 80 °C versnelt de oxidatie van minerale olie exponentieel: elke 10 °C stijging halveert de levensduur.

Bescherming tegen micro-pitting

Micro-pitting is een vorm van slijtage waarbij kleine putjes (typisch 10 tot 30 micrometer) ontstaan op tandwieloppervlakken. Dit fenomeen treedt op bij gemengde smering en kan binnen enkele duizenden draaiuren tot tandwielfalen leiden. De juiste tandwielolie met geschikte additieven helpt micro-pitting te voorkomen door een stabiele smeerfilm te behouden.

Corrosiebescherming

Tandwielkastolie beschermt metalen onderdelen tegen roest en oxidatie, vooral in omgevingen met vocht of vervuiling. Corrosie-inhibitoren vormen een dunne beschermlaag op metalen oppervlakken.

‍

Welke ISO VG-viscositeit kies je voor tandwielkastolie?

De viscositeit van industriële tandwielolie wordt aangeduid volgens de ISO VG-classificatie (ISO 3448). Het getal geeft de kinematische viscositeit aan bij 40 °C, uitgedrukt in mm²/s.

ISO VG 220 is wereldwijd de meest gebruikte viscositeit voor industriële tandwielkasten. De juiste viscositeit hangt af van vier factoren: type tandwielkast, belasting, snelheid en bedrijfstemperatuur. Zwaardere belasting vereist hogere viscositeit. Hogere snelheid vraagt juist lagere viscositeit voor minder weerstand.

‍

Welke ISO 6743-6 classificaties bestaan er?

ISO 6743-6 definieert meerdere categorieën, afhankelijk van toepassingsgebied (gesloten of open tandwielen), basisolietype en bedrijfsomstandigheden. De belangrijkste categorieën voor gesloten industriële tandwielkasten zijn:

CKC en CKD zijn de meest voorkomende categorieën voor industriële tandwielkasten. CKD biedt extra zekerheid bij hoge temperaturen en wordt aanbevolen wanneer de olietemperatuur structureel boven 70 °C ligt.

‍

Wat is DIN 51517 CLP en hoe verhoudt het zich tot ISO?

In Europa wordt naast ISO 6743-6 vaak gebruik gemaakt van de Duitse DIN 51517 norm. Deze norm bestaat uit drie delen die aansluiten op de ISO-classificatie.

‍

CL voor lichte circulatiesmering

DIN 51517 CL is industriële olie verrijkt met additieven tegen corrosie, roest en oxidatie (veroudering). CL-oliën worden voornamelijk aanbevolen voor continue circulatiesmering bij gematigde belasting. Omdat ze geen anti-slijtage- of EP-additieven bevatten, zijn ze voor de meeste moderne, belaste tandwielkasten onvoldoende.

CLP voor zware industriële tandwielkasten

DIN 51517 CLP heeft een groter aandeel additieven dan CL. Naast additieven tegen corrosie, roest en oxidatie bevat CLP EP-additieven die bescherming bieden bij zware belasting. CLP is de meest gebruikte industriële (gesloten) tandwielolie en de standaard voor reductiekasten in pompen, ventilatoren, mengers en compressoren.

Niet zeker welke ISO VG of CLP-specificatie jouw tandwielkast vereist? Plan een advies

‍

Minerale versus synthetische tandwielkastolie

Tandwielkastolie is beschikbaar in minerale en synthetische varianten. Beide hebben specifieke voordelen voor verschillende toepassingen.

Minerale tandwielkastolie

Een belangrijk en vaak onderbelicht voordeel: minerale basisoliën hebben doorgaans een hogere druk-viscositeitscoëfficiënt dan PAO-synthese-oliën. Bij gelijke bedrijfsviscositeit vormen ze daardoor een dikkere EHL-smeerfilm — een effect dat vooral bij lagere tot matige olietemperaturen (tot ~80 °C) speelt. Bij hogere temperaturen vervaagt dit verschil, en sommige synthetische oliën (zoals PAG) vormen daar juist dikkere films.

Synthetische tandwielkastolie

Synthetische tandwielolie biedt vijf concrete voordelen voor specifieke omstandigheden. Veel synthetische basisoliën hebben hogere weerstand tegen oxidatie en thermische degradatie, wat ze geschikt maakt voor toepassingen met hoge bedrijfstemperaturen. Daarnaast presteren synthetische oliën beter bij lage omgevingstemperaturen dankzij een hoge viscositeitsindex en laag stolpunt. De hoge viscositeitsindex maakt de olie inzetbaar over een breed temperatuurbereik.

Voor tandwielkasten in continue bedrijfsvoering bij hoge belasting is synthetisch een rendabele keuze: de hogere aanschafprijs verdient zich terug door langere intervallen, minder stilstand en lager energieverbruik.

‍

Welke additieven maken tandwielolie sterker?

Industriële tandwieloliën bevatten een geavanceerd additievenpakket. Vijf additieftypes spelen een sleutelrol in de prestaties.

• Extreme Pressure (EP) additieven: vormen een chemische beschermlaag bij hoge contactdruk.
• Anti-slijtage additieven: voorkomen slijtage van tandwielen en lagers in mildere bedrijfsomstandigheden.
• Antioxidanten: vertragen veroudering van de olie en verlengen de gebruiksduur.
• Corrosie-inhibitoren: beschermen interne metalen tegen roestvorming.
• Anti-schuim additieven: voorkomen schuimvorming en luchtinsluiting die de smering verstoren.

‍

Hoe onderhoud je tandwielkastolie voor maximale levensduur?

Correct onderhoud van tandwielkastolie voorkomt het merendeel van de tandwielkast-storingen. Vijf kernpunten bepalen de levensduur van zowel de olie als de tandwielkast.

1. Controleer wekelijks het oliepeil via het kijkglas.
2. Monitor de olietemperatuur. Boven 80 °C versnelt de oxidatie exponentieel.
3. Voer periodieke olieanalyse uit, elke 2.000 tot 4.000 draaiuren.
4. Voorkom watercontaminatie (boven 0,1 procent verlaagt smering en verhoogt oxidatie).
5. Vervang tijdig de olie volgens analyse of fabrikantsadvies.

Wanneer moet tandwielkastolie worden vervangen?

Tandwielkastolie heeft geen vast verversingsinterval. De levensduur varieert van 2.000 tot 20.000 draaiuren, afhankelijk van het systeemontwerp, bedrijfstemperatuur, filtratiekwaliteit en olietype. Olieanalyse is de betrouwbaarste methode om het juiste vervangmoment te bepalen.

Vervang direct bij deze signalen: melkachtig uiterlijk (watercontaminatie), donkere verkleuring met zure geur (oxidatie), of stijgende temperatuur bij gelijke belasting (viscositeitsverlies).